خود ، در آنچه كه او را امين در آن دانسته خيانت نمىكند ، بخلاف مردم كه چه بسا رعايت عهد و امانت را ننموده به مؤتمنى كه متوسل به ايشان شده ترحم نكنند و به وى خيانت بورزند . به همين جهت مىبينيم يعقوب ( ع ) بعد از آنكه براى بار دوم فرزندان را مكلف به آوردن وثيقه مىكند چنين مىفرمايد : * ( « حَتَّى تُؤْتُونِ مَوْثِقاً مِنَ اللَّه لَتَأْتُنَّنِي بِه إِلَّا أَنْ يُحاطَ بِكُمْ » ) * و آن اختيارى را كه فرزندان در حفظ برادر خود ندارند استثناء نموده مىفرمايد : مگر آنكه شما را احاطه كنند و قدرت حفظ او از شما سلب گردد ، زيرا در اين صورت حفظ برادر از قدرت و استطاعت ايشان بيرون است ، و ديگر نسبت به آن مورد سؤال پدر واقع نمىشوند ، و اما اينكه حضرت يعقوب ( ع ) از آنان خواست تا وثيقه اى الهى بياورند تا آنجا بود كه اختيار و قدرت دارند برادر را حفظ نموده دوباره به پدر برگردانند ، مثلا او را نكشند ، و آواره و تبعيدش نكنند ، و بلايى نظير آن بر سرش نياورند ( دقت فرمائيد ) از آنچه گذشت اين معنا روشن شد كه در جمله * ( « وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ » ) * يك نوع تعريض به فرزندان و طعنه به اين است كه ايشان آن طور كه بايد و يا اصلا نسبت به برادر خود يوسف رحم نكردند ، و با اينكه پدر نسبت به وى امينشان دانست امانت را رعايت ننمودند ، و آيه بهر حال در معناى رد درخواست فرزندان است . * ( « وَلَمَّا فَتَحُوا مَتاعَهُمْ وَجَدُوا بِضاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ . . . » ) * . كلمه « بغى » به معناى طلب كردن است ، و بيشتر در طلب شر استعمال مىشود ، و بغى به معناى ظلم و زنا نيز از همين باب است . در مجمع البيان مىگويد : كلمه « ميره » به معناى طعامهايى است كه از شهرى به شهر ديگر حمل و نقل مىشود ، « مرتهم » معنايش اين است كه : من جهت ايشان از شهر ديگرى طعام وارد كردم ، و همچنين مضارعش « اميرهم » و مصدرش « ميرا » و نيز « امترتهم امتيارا » كه باب افتعال آنست « 1 » . و اينكه گفتند : * ( « يا أَبانا ما نَبْغِي » ) * استفهامى است كه از پدر كردند و به آيه چنين معنا مىدهد كه وقتى بار و بنه خود را باز كرده و كالاى خود را در ميان طعام خود يافتند ، و فهميدند كه عمدا به ايشان برگردانيده‌اند به پدر گفتند : ما ديگر بيش از اين چه مىخواهيم ما وقتى به مصر مىرفتيم منظورمان خريدن طعام بود ، نه تنها طعام را به سنگ تمام به ما دادند بلكه كالاى ما را هم به ما برگردانيدند ، و اين خود بهترين دليل است بر اينكه منظور عزيز احترام ما است ، نه اينكه قصد سويى به ما داشته باشد .

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 5 ، ص 247 ، ط تهران .